TÜBA tarafından yayımlanan iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector adlı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılır ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Kitap, TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlandı.
Yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçleri de çalışmanın merkezinde yer alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikası uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı olması hedefleniyor.
Teknolojiden Kapsayıcı Müzelere Uzanan Geniş Bir Kapsam
Çalışma, Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen ve TÜBA koordinasyonunda yürütülen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler geliştirme kapasitesini artırmayı amaçlayan proje, araştırma ile uygulama arasında köprü kurmayı hedefliyor.
Eserde kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor. Görme engelli bireyler için dokunsal sergilerden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından evrensel tasarımla öğrenmeye kadar pek çok konu ele alınıyor.
Erişim Tek Başına Yeterli Değil
Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak bunun tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Bir müzeye girebilmek ya da dijital bir içeriğe ulaşabilmek, kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği veya karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.
Çınar, yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast’ler ve çok duyulu arayüzler gibi dijital araçların erişimi genişletebileceğini belirtiyor. Ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını, değerinin nasıl tasarlandığına, hangi deneyimleri temsil ettiğine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığına bağlı olduğunu ekliyor.
Kültürel Miras Bir Ortak Hafıza Alanı
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor.
